الوگرفت چیست؟ راهنمای جامع Allograft

الوگرفت (Allograft) دقیقاً چیست؟

در یک الوگرفت، دهنده و گیرنده دو انسان متفاوت‌اند. بافت یا عضو از دهنده گرفته می‌شود و برای گیرنده استفاده می‌شود. تعریف NCI نیز بر همین رابطه تأکید دارد: انتقال عضو، بافت یا سلول بین دو فرد از یک گونه که دوقلوی همسان نیستند. [1]

الوگرفت نام یک برند یا یک ماده واحد نیست. استخوان، تاندون، رباط، غضروف، پوست، درم و بعضی بافت‌های انسانی دیگر می‌توانند در قالب الوگرفت استفاده شوند. MTF Biologics نیز الوگرفت را به‌عنوان بافت اهدایی انسانی توضیح می‌دهد. [2] بنابراین وقتی در اینترنت عبارت «الوگرفت چیست» جست‌وجو می‌شود، باید ابتدا مشخص شود درباره کدام بافت و کدام کاربرد صحبت می‌کنیم.

تفاوت الوگرفت با اتوگرفت، ایزوگرفت و زنوگرفت

این اصطلاحات بیشتر منبع بافت و رابطه دهنده و گیرنده را توصیف می‌کنند. هیچ‌کدام به‌تنهایی به معنی «بهترین انتخاب» برای همه بیماران نیستند؛ تصمیم بالینی به نوع عمل، شرایط بیمار، شواهد، دسترسی به بافت و نظر تیم درمان بستگی دارد.

در اتوگرفت معمولاً برداشت بافت از خود بیمار مطرح است و ممکن است محل جراحی دیگری ایجاد شود. در الوگرفت نیاز به برداشت همان بافت از بدن گیرنده وجود ندارد، اما موضوعاتی مثل غربالگری دهنده، فرآوری، نگهداری، رهگیری و سازگاری زیستی اهمیت پیدا می‌کنند. این تفاوت‌ها باید برای هر کاربرد و محصول به‌صورت جداگانه بررسی شوند.

انواع مهم الوگرفت

الوگرفت استخوان

بافت استخوان اهدایی می‌تواند در حوزه‌های مختلف جراحی استفاده شود. روش فرآوری، شکل فیزیکی و خواص محصول‌های استخوانی متفاوت است؛ بنابراین نمی‌توان یک ویژگی را به تمام «پودرهای استخوان آلوگرافت» یا تمام الوگرفت‌های استخوانی تعمیم داد.

الوگرفت پوست

پوست اهدایی انسان در بعضی زمینه‌های پزشکی به‌عنوان بافت پیوندی مطرح می‌شود. «پیوند پوست» یک اصطلاح وسیع است و باید از محصول‌های درمالِ بدون سلول تفکیک شود.

درمال الوگرفت یا پیوند درم انسانی

درمال الوگرفت از بافت درم انسانِ دهنده منشأ می‌گیرد. برخی از این بافت‌ها طی فرآوری به ماتریس پوستی بدون سلول تبدیل می‌شوند. NCI ماتریس درمال بدون سلول انسانی را ماده‌ای مشتق از درم انسان توصیف می‌کند که سلول‌ها از آن حذف می‌شوند و ماتریس کلاژنی درم حفظ می‌شود. [3]

الوگرفت بافت نرم

تاندون، رباط و بعضی بافت‌های نرم دیگر نیز می‌توانند الوگرفت باشند. ویژگی‌های مهم هرکدام با دیگری فرق دارد؛ بنابراین شواهد یک گروه بافتی نباید برای گروه دیگر استفاده شود.

ماتریس پوستی بدون سلول (ADM) چه ارتباطی با الوگرفت دارد؟

ADM مخفف Acellular Dermal Matrix است که در فارسی می‌توان آن را «ماتریس پوستی بدون سلول» یا «ماتریکس پوستی بدون سلول» نامید. اگر ADM از درم انسانی اهدایی تهیه شده باشد، می‌تواند نوعی درمال الوگرفت باشد. اما هر الوگرفت ADM نیست؛ مثلاً استخوان یا تاندون اهدایی نیز الوگرفت‌اند. از طرف دیگر، همه ماتریس‌های درمال موجود الزاماً منشأ انسانی ندارند.

ماتریس خارج‌سلولی یا ECM داربست غیرسلولی بافت است. در فرآیند دِسلولاریزاسیون یا سلول‌زدایی تلاش می‌شود اجزای سلولی کاهش یا حذف شوند و بخشی از معماری ماتریس باقی بماند. روش‌های فرآوری بین محصولات مختلف یکسان نیست و می‌تواند بر ضخامت، خواص مکانیکی، شیوه نگهداری، وضعیت استریل و شواهد بالینی اثر بگذارد. مرورهای علمی ADM نشان می‌دهند که این گروه یک محصول واحد و استانداردشده نیست. [4]

غربالگری دهنده، فرآوری، استریل‌سازی و نگهداری

بافت انسانی می‌تواند مراحل کنترل‌شده متعددی مثل غربالگری و آزمایش دهنده، برداشت، آماده‌سازی، نگهداری، قرنطینه، بانک‌کردن، بسته‌بندی و برچسب‌گذاری داشته باشد. راهنمای Health Canada برای سلول‌ها، بافت‌ها و اعضای انسانی نیز درباره الزامات ایمنی مرتبط با فرآوری، نگهداری، ثبت سوابق، توزیع، واردات و گزارش خطا یا عارضه توضیح می‌دهد. [5]

کلمات «استریل»، «آسپتیک» یا «استریل‌شده نهایی» ادعاهای فنی مشخص‌اند و نباید صرفاً از روی واژه الوگرفت نتیجه‌گیری شوند. شرایط نگهداری هم ممکن است بین محصولات متفاوت باشد. منبع درست برای استفاده عملی، برچسب، Instructions for Use، مشخصات کنترل‌شده و اسناد معتبر همان محصول در کشور مربوطه است.

ملاحظات ایمنی، سیستم ایمنی و محدودیت‌ها

چون الوگرفت از فرد دیگری می‌آید، شناخت ایمنی و سازگاری زیستی اهمیت دارد. فرآوری می‌تواند بعضی اجزای سلولی یا آنتی‌ژنی را کاهش دهد، اما میزان و اثر آن به نوع بافت و فرآیند بستگی دارد. به همین دلیل ادعاهایی مثل «رد پیوند ندارد»، «کاملاً بدون عارضه است» یا «انتقال بیماری صفر است» بدون سند دقیق قابل قبول نیستند.

محدودیت‌های بالقوه می‌توانند شامل تفاوت‌های بافت اهداکنندگان، اثر فرآوری، الزامات کنترل عفونت، دسترسی، هزینه، نگهداری و کیفیت شواهد باشند. این موارد باید برای محصول و بیمار مشخص ارزیابی شوند و این صفحه توصیه پزشکی شخصی ارائه نمی‌دهد.

ملاحظات رگولاتوری در کانادا و دیگر کشورها

طبقه‌بندی بافت‌های انسانی به کشور، میزان دستکاری، کاربرد موردنظر و ترکیب محصول بستگی دارد. Health Canada برای دسته‌های مشخصی از سلول، بافت و عضو انسانی مقررات CTO دارد. [5] در آمریکا نیز FDA برای HCT/Pها چارچوبی دارد که از جمله 21 CFR Parts 1270 و 1271 را شامل می‌شود. [6]

بنابراین از یک متن عمومی درباره «الوگرفت» نمی‌توان نتیجه گرفت محصولی در کانادا یا کشور دیگری approved، certified، registered یا مجاز برای یک کاربرد خاص است. وضعیت رگولاتوری باید با سند جاری همان محصول بررسی شود.

واژه‌نامه الوگرفت و ماتریس پوستی

الوگرفت / آلوگرافت / Allograft

پیوند از فرد دیگری از همان گونه که ژنتیکی یکسان نیست.

اتوگرفت

پیوند بافت از خود فرد به بخش دیگری از بدن خودش.

زنوگرفت

گرافت یا ماده زیستی با منشأ گونه دیگر.

ایزوگرفت

پیوند بین افراد ژنتیکی همسان، مانند دوقلوهای همسان.

ADM

ماتریس پوستی بدون سلول؛ داربست درمالی که اجزای سلولی آن طی فرآوری حذف یا کاهش یافته‌اند.

ECM

ماتریس خارج‌سلولی؛ محیط ساختاری غیرسلولی پیرامون سلول‌ها.

سلول‌زدایی

فرآوری با هدف حذف یا کاهش اجزای سلولی بافت و حفظ ویژگی‌های موردنظر ماتریس.

درمال الوگرفت

بافت درم انسانی اهدایی که به‌صورت الوگرفت استفاده می‌شود.

الو درم / AlloDerm

نام یک محصول برندشده مشخص از گروه ADMهای انسانی است و مترادف کل دسته الوگرفت نیست. راهنمای مستقل الو درم را ببینید.

پرسش‌های متداول

منابع علمی و رگولاتوری

1. NCI Dictionary — allograft
2. MTF Biologics — Understanding allografts
3. NCI Drug Dictionary — acellular cadaveric dermal matrix
4. Peer-reviewed review — Acellular dermal matrices in reconstructive and aesthetic breast surgery
5. Health Canada — Safety of Human Cells, Tissues and Organs for Transplantation Regulations
6. FDA — Tissue & Tissue Products

این منابع برای توضیح مفاهیم عمومی استفاده شده‌اند و به‌خودی‌خود شواهد اختصاصی ADM Plus یا هر محصول تجاری دیگری محسوب نمی‌شوند.